ถ้าไม่นับจดหมายประชาสัมพันธ์หรือจดหมายเชิญให้ไปงานต่างๆ ที่ผมได้รับวันละหลายสิบฉบับแล้ว กล่าวได้ว่านับวันผมชักจะได้รับจดหมายส่วนตัวน้อยลงไปทุกที

                ผิดกับเมื่อครั้งที่เป็นนักเรียน-นักศึกษาซึ่งเป็นช่วงเวลาที่การใช้โทรศัพท์มือถือหรืออินเตอร์เน็ตยังเป็นเรื่องแปลกใหม่ในสังคมไทย ในยุคนั้นเด็กนักเรียน-นักศึกษาที่ยังต้องแบมือขอเงินพ่อ-แม่อย่างพวกเราทำได้แค่ใช้โทรศัพท์บ้านติดต่อสื่อสารกัน ซึ่งโทรศัพท์บ้านที่ว่านั้นก็ใช่ว่ามีกันทุกครัวเรือนเสียเมื่อไหร่

                ที่เด็กวัยรุ่นอย่างผมทำได้ในกรณีมีธุระรีบด่วน (เช่นฝากเพื่อนทำการบ้านหรือโทรไปหาเพื่อนหญิงตอนสี่ทุ่มหลังคุณแม่ของเธอหลับแล้ว) ก็คือการเดินกำเหรียญบาทจนมือชุ่มเหงื่อเพื่อออกไปต่อคิวตู้โทรศัพท์สาธารณะหน้าปากซอย ซึ่งก็ไม่มีอะไรรับประกันได้เลยว่าออกไปแล้วจะไม่พบปัญหาโทรศัพท์กินเหรียญหรือมีคนต่อคิวยาวเป็นหางว่าวฯลฯ

                ดังนั้น การสื่อสารเดียวที่ไม่ก่อให้เกิดความเครียด ไม่เสี่ยงต่อความกดดันจากคนรอบข้าง ไม่สิ้นเปลืองงบประมาณ และทุกคนมีสิทธิ์ใช้ได้อย่างเสมอภาคเท่าเทียมกันนั่นคือการสื่อสารผ่านทางกระดาษแปะแสตมป์ที่เราเรียกกันว่าจดหมาย

                ผมนั้นอุปโลกน์ตัวเองเป็นนักเขียนจดหมายคนนึง อาจเป็นการตีความเข้าข้างตัวเองสักหน่อย แต่นับตั้งแต่ครูสอนให้เขียนจดหมายตอนเรียนชั้นประถม 6 แล้ว ผมก็เริ่มเขียนจดหมายเรื่อยมา

                ผมยังจำจดหมายฉบับแรกที่ตัวเองเขียนได้ดี มันเป็นจดหมายที่เขียนหาเพื่อนหญิงคนนึงซึ่งบ้านของเธออยู่ห่างจากบ้านของผมแค่ซอยเดียว ผมเขียนไปตามที่เธอบอกเอาไว้ในวันสุดท้ายของการเรียนชั้นประถม 6 ว่า “อย่าลืมเขียนจดหมายหากันนะ” ด้วยคำพูดนั้น วันรุ่งขึ้นผมจึงตัดสินใจหยิบปากกาหากระดาษเพื่อเขียนจดหมายส่งถึงเธอ

                ไม่น่าเชื่อว่าจากจดหมายฉบับแรกในวันนั้นจะทำให้ผมเชื่อมโยงกับเธอผ่านจดหมายและโปสการ์ดในเวลาต่อมาอีกหลายสิบฉบับจนกระทั่งทุกวันนี้ แต่นั่นไม่เท่ากับการเป็นจดหมายที่ชักนำให้ผมก้าวเข้าสู่โลกของการเขียนจดหมายแบบเต็มตัว เพราะหลังจากนั้นผมก็เขียนจดหมายอีกหลายร้อยฉบับในวาระที่แตกต่างกันออกไป ส่วนมากจดหมายที่ผมเขียนมักเกี่ยวกับสถานที่ที่ได้ไปเยือนยามต้องออกเดินทาง รองลงมาก็คือชีวิตความเป็นอยู่ยามที่อยู่ไกลบ้าน (หรือไกลจากคนที่อ่านจดหมายของผม) เป็นเวลานานๆ จดหมายถามไถ่สารทุกข์สุขดิบถึงคนที่ไม่ต้องรีบร้อนคุยกันนัก และยังมีจดหมายอีกไม่น้อยที่ไม่ได้มีใจความสำคัญอะไรนอกจากไปพบเห็นบางสิ่งบางอย่างแล้วระลึกถึงคนบางคนจึงบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษรและเป็นสักขีพยานทางความรู้สึก             นอกจากจดหมายเหล่านั้น ก็มีจดหมายอีกจำนวนหนึ่งที่ผมเขียนเพื่อจุดประสงค์เฉพาะกิจเช่น จดหมายขอเงินแม่ จดหมายนัดเพื่อนหญิงไปดูหนัง จดหมายนัดเพื่อนชายไปเที่ยวต่างจังหวัด ส่วนจดหมายอวยพรในวาระต่างๆ นั้น สารภาพกันอย่างตรงไปตรงมาว่าผมมีความเพียรที่จะทำอะไรแบบนั้นน้อยมาก นี่ยังไม่นับการเขียนจดหมายหรือโปสการ์ดหาตัวเองที่หลายคนนิยมทำกันซึ่งผมไม่เคยทำเลย เพราะยังหาเหตุผลตอบตัวเองไม่ได้เสียทีว่าทำไมต้องเขียนจดหมายบอกตัวเอง (และถ้าการที่ไม่เคยเขียนจดหมายหาตัวเองจะเป็นสิ่งที่ขัดขวางการ “บรรลุ” แล้วซึ่งจิตวิญญาณของการเขียนจดหมายล่ะก็ เห็นทีผมคงจะน้อมรับสถานภาพนั้นอย่างชื่นบาน)

                จนถึงยุคนี้ที่โทรศัพท์มือถือและอินเตอร์เน็ตเข้ามาทำลายวัฒนธรรมการเขียนจดหมายที่ไม่ได้หยั่งรากลึกลงในวิถีชีวิตของคนไทยมาตั้งแต่แรกแล้วนั่นแหละที่ทำให้ผมเขียนจดหมายน้อยลงและจุดมุ่งหมายในการเขียนจดหมายก็น้อยลงตามไปด้วย

                เดี๋ยวจะหาว่าต่อต้านเทคโนโลยี เปล่าเลย ผมก็เป็นเหมือนทุกคนที่นัดหมายกันทางโทรศัพท์ ส่งแมสเสจบอกธุระ และมีอีเมลเหมือนคนอื่น ผมไม่ได้ปฏิเสธเทคโนโลยีแถมยังยอมรับว่าการนัดหมายหรือคุยธุระเร่งด่วนนั้นใช้โทรศัพท์ดูจะทรงประสิทธิภาพและรวดเร็วทันใจกว่าเขียนจดหมาย หรือแม้แต่การส่งข้อความสั้นๆ เพื่อแสดงความระลึกถึงกันทางโทรศัพท์นั้นก็สะดวกกว่าการเขียนจดหมายแล้วเดินไปหย่อนลงที่ตู้ไปรษณีย์

                แต่ผมหลงรักวงโคจรของจดหมายต่างหาก ผมรู้สึกว่าจดหมายมีการเดินทางและเรื่องเล่าของมันเอง ถ้าสมมติว่าวันนึงคุณได้รับจดหมายและบังเอิญจดหมายนั้นดันพูดกับคุณได้ ผมเชื่อว่าคุณคงต้องอยากฟังเรื่องเล่าสนุกๆ ของมันแน่ๆ

                มันอาจเล่าให้คุณฟังตั้งแต่ตอนที่คนที่เขียนหาคุณบรรจงเลือกกระดาษและซองจดหมาย เลือกแม้กระทั่งปากกาที่เขียน และมันอาจบรรยายต่ออีกว่าเขาได้ใส่ใจในทุกตัวอักษรมากแค่ไหน เขาอาจถามตัวเองครั้งแล้วครั้งเล่าว่าจะเขียนแบบไหนก่อนที่จะจรดปากกาลงบนกระดาษ นี่ยังไม่นับการเดินทางหลังจากที่จดหมายถูกผนึกลงซอง มันอาจตกค้างหลงหูหลงตาบุรุษไปรษณีย์ถึงสัปดาห์ก่อนจะเดินทางมาถึงคุณ หรือคุณแม่ของคุณอาจเกือบโยนทิ้งลงถังขยะเพียงเพราะนึกว่ามันเป็นจดหมายลูกโซ่ฯลฯ

                บรรยากาศแบบนี้แหละที่ผมคิดว่ามันเป็นเรื่องน่าอัศจรรย์บางอย่างของการเขียนจดหมายที่มีแต่คนเขียนและคนอ่านเท่านั้นจึงจะสัมผัสได้ กับการสื่อสารแบบอื่นผมว่าน่าจะได้ความรู้สึกแบบนี้บ้าง แต่คงไม่ทั้งหมด

                แม้ต้องยอมรับความจริงว่าโลกที่หมุนเร็วขึ้นในปัจจุบันได้ทำให้จุดมุ่งหมายของการเขียนจดหมายน้อยลงจนคล้ายว่าจะเหลืออยู่ข้อเดียวนั่นคือการเขียนเพื่อแสดงความระลึกถึงบางสิ่งบางอย่างและบางคน แต่ผมกลับรู้สึกว่าในความน้อยนั้นไม่ใช่เรื่องที่น่าตกอกตกใจหรือต้องโวยวายโทษเทคโนโลยี

                เพราะจุดมุ่งหมายเพียงข้อเดียวนั้นไม่ใช่หรอกหรือที่บอกเราว่าการระลึกถึงกันนั้นยังมีอยู่จริง

                และคุณค่าของมันก็มากจนเกินกว่าจะปล่อยผ่านไปโดยไม่บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร

            (จากคอลัมน์ คนคือการเดินทาง นส.กรุงเทพธุรกิจ เซ็กชั่น เสาร์สวัสดี 17 พฤศจิกายน 2550)

หนังชนฝาตอนใหม่

(แม้ไม่ค่อยมีใครอ่าน แต่สาบานว่าจะเอามาลงต่อไป เพราะไม่อยากเสียฟอร์ม)

Lord of the Flies

กำกับ: แฮร์รี่ ฮุค

นำแสดง: บาลทาซาร์ เก๊ตตี้, คริส เฟอร์, ดานูเอล พิโพลี, เจมส์ บาจเดล

ปีที่ฉาย: 1990

                คอลัมน์นี้เคยเขียนถึง Cast Away หนังติดเกาะชั้นเยี่ยมของ โรเบิร์ต เซเมกคิส ที่เปิดเปลือยสัญชาติญาณแห่งการหาหนทางอยู่รอดของมนุษย์เมื่อถึงคราวที่ชีวิตของเราต้อง ‘เปลี่ยนฉาก’ ไปสู่สภาพแวดล้อมอันไม่คุ้นเคย ในหนังเรื่องนี้ เซเมกคิส บอกว่ามีเพียง ‘ความหวัง’ และ ‘ปัญญา’ เท่านั้นที่จะทำให้เราค้นพบทางออกยามที่ชีวิตเกิดจุดเปลี่ยนอันหักเหเส้นทางของชีวิตและจิตใจ

                และหาก Cast Away เลือกที่จะพูดถึงเรื่องความเปลี่ยนแปลงในระดับจุลภาคของ ‘คนๆ หนึ่ง’ ยามเข้าตาจนต้องเอาตัวรอดดังที่กล่าวแล้ว Lord of the Flies หนังในปี 1990 ของผู้กำกับ แฮร์รี่ ฮุค ก็คือการพูดถึงความเปลี่ยนแปลงในระดับมหภาคซึ่งมากและยิ่งใหญ่กว่านั้นนั่นคือการพูดถึงการเปลี่ยนแปลงของ ‘สังคมแห่งหนึ่ง’ ซึ่งจำลองภาพการปะทะกันระหว่าง 2 ขั้วความคิดคือ อารยะ และ อนารยะ ระหว่างการแสวงหาคำตอบของชีวิตแบบค้นคว้าหาทางออกแบบรู้-เห็น-พิสูจน์ได้ (วิทยาศาสตร์) และแบบสร้างภาพจำลอง-สิ่งสมมติเพื่อใช้เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจ (ไสยศาสตร์) เมื่อสังคมนั้นๆ กำลังเกิดจุดผกผัน

                ที่สำคัญ ‘สังคม’ ในหนังที่ว่านี้เป็นโลกของเด็กชายมั�